Cách lập bát tự từ ngày giờ sinh, làm tay từng bước

Lập bát tự là dựng bốn cặp can chi cho năm, tháng, ngày và giờ sinh. Việc này có thể làm bằng tay, nhưng có vài quy tắc dễ nhầm, nhất là trụ tháng và trụ giờ. Dưới đây là bốn bước.

Bước 1: trụ năm

Trụ năm là can chi của năm sinh âm lịch. Mốc đổi năm trong bát tự là tiết Lập Xuân, không phải Tết Nguyên đán. Người sinh sau Tết nhưng trước Lập Xuân vẫn tính theo năm cũ; người sinh trước Tết nhưng sau Lập Xuân đã tính sang năm mới. Đây là điểm khác với cách tính tuổi thông thường và với cung phi.

Ví dụ người sinh cuối tháng 1 dương lịch năm 2027, nếu chưa qua Lập Xuân thì trụ năm vẫn là Bính Ngọ của năm 2026.

Bước 2: trụ tháng

Trụ tháng tính theo tháng tiết, tức tháng bắt đầu từ một tiết khí và kết thúc ngay trước tiết kế tiếp. Tháng Dần bắt đầu từ Lập Xuân, tháng Mão từ Kinh Trập, tháng Thìn từ Thanh Minh, cứ thế. Vì vậy chi của trụ tháng được xác định bởi ngày sinh nằm trong khoảng tiết nào, chứ không phải theo tháng âm lịch mùng 1.

Can của trụ tháng suy từ can của trụ năm, theo quy tắc năm Giáp Kỷ thì tháng Giêng khởi Bính Dần, năm Ất Canh khởi Mậu Dần, năm Bính Tân khởi Canh Dần, năm Đinh Nhâm khởi Nhâm Dần, năm Mậu Quý khởi Giáp Dần. Từ đó đếm tiếp cho các tháng sau.

Bước 3: trụ ngày

Trụ ngày là can chi của ngày sinh, đếm liên tục theo vòng sáu mươi ngày. Không có quy tắc nhẩm đơn giản cho trụ ngày, phải tra lịch vạn niên hoặc tính từ một ngày mốc đã biết can chi rồi cộng trừ số ngày. Ngày trong bát tự đổi lúc nửa đêm giờ Tý, tức 23 giờ, giống cách đổi ngày trong lịch can chi.

Bước 4: trụ giờ

Chi của trụ giờ lấy theo khung giờ ta của lúc sinh: giờ Tý là 23 tới 1 giờ, giờ Sửu 1 tới 3 giờ, và cứ thế mỗi chi hai giờ đồng hồ.

Can của trụ giờ suy từ can của trụ ngày, theo quy tắc ngày Giáp Kỷ thì giờ Tý khởi Giáp Tý, ngày Ất Canh khởi Bính Tý, ngày Bính Tân khởi Mậu Tý, ngày Đinh Nhâm khởi Canh Tý, ngày Mậu Quý khởi Nhâm Tý. Từ giờ Tý đếm tiếp cho các giờ sau.

Ví dụ lập một lá bát tự

Giả sử một người sinh ngày 20 tháng 6 dương lịch năm 2027, lúc 21 giờ. Trụ năm là Đinh Mùi vì đã qua Lập Xuân. Ngày 20 tháng 6 nằm trong tiết Mang Chủng, thuộc tháng Ngọ, nên chi trụ tháng là Ngọ; năm Đinh nên tháng khởi Nhâm Dần, đếm tới tháng Ngọ được Bính Ngọ. Trụ ngày tra lịch. Giờ 21 giờ là giờ Hợi; can giờ suy từ can ngày theo quy tắc trên.

Thấy rõ là chỉ hai bước năm và giờ có thể nhẩm, còn tháng cần biết tiết khí, ngày cần tra lịch. Vì vậy cách nhanh và ít sai là dùng công cụ lập bát tự tự động, rồi kiểm lại vài chỗ theo các quy tắc trên.

Các lỗi hay gặp khi làm tay

Lỗi phổ biến nhất là lấy trụ tháng theo tháng âm lịch thay vì tháng tiết, khiến người sinh gần mốc giao tiết bị sai một tháng. Lỗi thứ hai là quên mốc Lập Xuân khi xác định trụ năm. Lỗi thứ ba là nhầm giờ Tý sớm và giờ Tý muộn với người sinh quanh 23 giờ, dẫn tới sai cả trụ ngày lẫn trụ giờ.

Các quy tắc lập bát tự có vài dị bản nhỏ, nhất là cách xử lý người sinh sát mốc giao tiết. Nội dung mang tính tham khảo.

Lập bát tự của bạn

Ở trang lập lá số bát tự, nhập giờ ngày tháng năm sinh để nhận đủ tám chữ đã tính sẵn theo tiết khí. Xem thêm bát tự là gì và nhật chủ là gì.