Âm lịch ngày 18/05/2030

Tuy nhiên, lịch đang dùng ở Việt Nam không phải âm lịch thuần tuý. Chính xác hơn, đây là âm dương lịch: tháng tính theo Mặt Trăng, còn năm được điều chỉnh theo Mặt Trời để các mùa không bị trôi.

Sự khác biệt này quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Một năm âm gồm 12 tuần trăng chỉ dài khoảng 354 ngày, ngắn hơn năm dương chừng 11 ngày. Nếu không điều chỉnh, sau vài năm Tết sẽ rơi vào giữa mùa hè. Cách khắc phục là thêm tháng nhuận vào một số năm, và mốc để tính toán chính là hệ 24 tiết khí — vốn được xác định theo vị trí Mặt Trời chứ không phải Mặt Trăng.

Nói cách khác, trong lịch Việt Nam luôn có cả yếu tố mặt trăng lẫn mặt trời cùng vận hành.

Hôm nay là ngày bao nhiêu âm lịch?

Đây là câu hỏi được tra nhiều nhất khi người dùng mở lịch. Khối thông tin ở đầu trang cho biết ngày dương hôm nay tương ứng với ngày, tháng và năm nào trong âm lịch.

Vì hai hệ lịch tính theo hai cơ sở khác nhau nên ngày âm không cố định theo ngày dương. Cùng một ngày dương lịch, năm nay có thể là mùng 5 nhưng năm sau đã là ngày 16. Đó là lý do việc tra ngày âm cần công cụ tính, không thể nhớ hay suy ra bằng quy tắc đơn giản.

Nếu bạn cần xem lịch âm của cả tháng thay vì chỉ hôm nay, hãy dùng bảng lịch tháng để nhìn toàn bộ ngày âm đặt cạnh ngày dương.

Cách đổi ngày âm sang ngày dương và ngược lại

Việc đổi ngày âm dương thường cần đến trong ba tình huống quen thuộc: tính ngày giỗ, xác định ngày sinh âm lịch để xem tuổi, và tra lại một ngày trong quá khứ.

Có hai điểm dễ nhầm khi đổi ngày:

Thứ nhất là tháng nhuận. Nếu năm cần tra có tháng nhuận, phải xác định rõ ngày đó thuộc tháng chính hay tháng nhuận, vì hai tháng cùng số nhưng khác nhau hoàn toàn về ngày dương tương ứng.

Thứ hai là ranh giới ngày. Âm lịch đổi ngày vào lúc 23 giờ chứ không phải 0 giờ, vì giờ Tý bắt đầu từ 23h. Một sự kiện xảy ra lúc 23h30 tối thứ Hai, theo cách tính can chi, đã thuộc về ngày hôm sau. Chi tiết này ảnh hưởng đến việc lấy giờ sinh khi lập lá số.

Tháng nhuận trong âm lịch

Năm âm lịch có tháng nhuận sẽ gồm 13 tháng thay vì 12, tức khoảng 383 hoặc 384 ngày. Trong chu kỳ 19 năm có 7 năm nhuận, nên trung bình cứ khoảng hai đến ba năm lại có một lần.

Quy tắc xác định dựa trên tiết khí: hệ 24 tiết khí chia thành 12 tiết và 12 trung khí xen kẽ. Tháng nào không chứa trung khí nào thì được lấy làm tháng nhuận, và mang số của tháng liền trước nó.

Đây cũng là lý do tháng nhuận không cố định. Có năm nhuận tháng 2, có năm nhuận tháng 5 hoặc tháng 8, hoàn toàn phụ thuộc vào vị trí các trung khí rơi vào đâu trong năm đó.

Mùng 1, ngày rằm và chu kỳ tuần trăng

Cấu trúc của một tháng âm gắn trực tiếp với hình dạng Mặt Trăng, nên hai mốc dưới đây gần như không cần tra cứu vẫn nhận biết được:

• Mùng 1 — đầu tháng âm, thời điểm không trăng, bầu trời tối nhất.
• Ngày rằm (15 âm) — giữa tháng, trăng tròn nhất.

Do tuần trăng thực tế dài khoảng 29,53 ngày, thời điểm trăng tròn tuyệt đối có thể lệch nhẹ so với ngày 15, đôi khi rơi vào ngày 16. Đây là hiện tượng bình thường của lịch, không phải sai sót khi tính.

Nhiều gia đình Việt giữ nếp thắp hương vào mùng 1 và ngày rằm hằng tháng, nên đây cũng là hai mốc được tra nhiều nhất trên lịch âm sau ngày hôm nay.

Vì sao âm lịch Việt Nam đôi khi lệch với lịch Trung Quốc?

Đây là điểm ít trang lịch nào nói tới, nhưng lại giải thích được nhiều thắc mắc.

Việc tính âm lịch phụ thuộc vào thời điểm xảy ra điểm sóc và các trung khí, mà những thời điểm này được quy về múi giờ địa phương. Từ năm 1968, âm lịch Việt Nam được tính theo múi giờ GMT+7, trong khi lịch Trung Quốc dùng GMT+8.

Chênh lệch một tiếng thường không đổi gì. Nhưng khi điểm sóc rơi vào khoảng từ 23h đến 24h giờ Việt Nam, cùng một thời khắc thiên văn sẽ được xếp vào hai ngày khác nhau ở hai nước. Hệ quả là ngày âm lệch một ngày, và trong vài trường hợp lệch cả ngày Tết.

Các nghiên cứu về lịch pháp Việt Nam ghi nhận một số năm như vậy, trong đó có 1985 và 2007 — Tết Nguyên đán ở Việt Nam và Trung Quốc rơi vào hai ngày dương lịch khác nhau. Vì vậy, khi tra ngày âm cho việc quan trọng, nên dùng nguồn lịch tính theo múi giờ Việt Nam.

Những ngày lễ tính theo âm lịch

Phần lớn lễ tết truyền thống của người Việt đều cố định theo ngày âm, nên ngày dương thay đổi mỗi năm:

Ngoại lệ đáng chú ý là Tết Thanh minh, không tính theo ngày âm mà theo tiết khí — thường rơi vào khoảng đầu tháng 4 dương lịch hằng năm.

Ngoài ngày âm, lịch còn cho biết gì?

Nếu bạn chỉ cần biết hôm nay ngày bao nhiêu âm, phần trên đã đủ. Khi cần xem kỹ hơn một ngày cụ thể, mỗi ngày trong lịch còn mang thêm các lớp thông tin của lịch pháp truyền thống:

• Can Chi của ngày, tháng, năm — tổ hợp 10 Thiên Can và 12 Địa Chi, xoay vòng 60 đơn vị, đồng thời dùng để xác định tuổi xung.
• Trực ngày — hệ 12 trực gồm Kiến, Trừ, Mãn, Bình, Định, Chấp, Phá, Nguy, Thành, Thu, Khai, Bế.
• Ngày hoàng đạo hoặc hắc đạo và các giờ hoàng đạo trong ngày, thay đổi theo chi của từng ngày.
• Nhị thập bát tú — hệ 28 sao trong lịch pháp cổ.
• Tiết khí — 24 mốc xác định theo vị trí Mặt Trời.

Một lưu ý chung: các lớp thông tin trên đều là tiêu chí tham khảo trong hệ quy chiếu lịch pháp cổ. Với việc quan trọng, nên xét tổng thể nhiều yếu tố cùng lúc thay vì kết luận từ một dòng thông tin đơn lẻ.