Nội dung bài viết Mở Thu gọn
24 tiết khí là hai mươi bốn mốc chia một năm thành các quãng đều nhau theo vị trí của mặt trời trên hoàng đạo, mỗi quãng khoảng mười lăm ngày. Vì gắn với mặt trời nên tiết khí phản ánh khá đúng thời tiết và mùa vụ, và luôn rơi vào ngày dương lịch gần cố định hằng năm.
Trong lịch xem ngày, tiết khí quan trọng vì tháng dùng để tính trực, tính một số thần sát, chính là tháng tính theo tiết, không phải tháng âm lịch thông thường.
Danh sách 24 tiết khí
| Mùa | Sáu tiết khí |
|---|---|
| Xuân | Lập Xuân, Vũ Thủy, Kinh Trập, Xuân Phân, Thanh Minh, Cốc Vũ |
| Hạ | Lập Hạ, Tiểu Mãn, Mang Chủng, Hạ Chí, Tiểu Thử, Đại Thử |
| Thu | Lập Thu, Xử Thử, Bạch Lộ, Thu Phân, Hàn Lộ, Sương Giáng |
| Đông | Lập Đông, Tiểu Tuyết, Đại Tuyết, Đông Chí, Tiểu Hàn, Đại Hàn |
Bốn tiết Lập Xuân, Lập Hạ, Lập Thu, Lập Đông đánh dấu bắt đầu bốn mùa. Hai tiết Xuân Phân và Thu Phân là lúc ngày và đêm dài bằng nhau. Hạ Chí là ngày dài nhất, Đông Chí là ngày ngắn nhất trong năm.
Tháng tiết khác tháng âm lịch thế nào
Trong hai mươi bốn tiết khí, mười hai tiết ở vị trí lẻ gọi là tiết, mười hai tiết ở vị trí chẵn gọi là khí hay trung khí. Tháng tính theo tiết bắt đầu từ một tiết và kết thúc ngay trước tiết kế tiếp. Ví dụ tháng Dần bắt đầu từ Lập Xuân, tháng Mão bắt đầu từ Kinh Trập, tháng Thìn bắt đầu từ Thanh Minh.
Tháng âm lịch thì tính theo tuần trăng, bắt đầu từ ngày mùng 1, tức ngày không trăng. Hai cách này lệch nhau, và tháng âm lịch còn có tháng nhuận. Vì thế cùng một ngày có thể thuộc tháng 2 âm lịch nhưng đã sang tháng tiết Mão, hoặc ngược lại.
Vì sao xem ngày dùng tháng tiết
Trực của một ngày tính từ quan hệ giữa chi ngày và chi tháng. Nếu lấy chi tháng theo tháng âm lịch, kết quả sẽ nhảy loạn quanh các tháng nhuận và không khớp với nhịp mặt trời. Lấy theo tháng tiết thì trực xoay đều và ổn định. Nhiều thần sát như Nguyệt Phá, Vãng Vong, Tứ Ly, Tứ Tuyệt cũng tính theo chi tháng tiết.
Đây là lý do quanh các ngày giao tiết, một số nguồn ghi trực hoặc thần sát của ngày lệch nhau: khác biệt nằm ở chỗ đo vị trí mặt trời vào đầu ngày hay cuối ngày, dẫn tới ngày chuyển tháng tiết lệch một ngày.
Vài tiết khí gắn với phong tục
Thanh Minh là dịp tảo mộ, sửa sang phần mộ tổ tiên, thường vào đầu tháng 4 dương lịch. Đông Chí ở một số vùng có tục ăn chè trôi nước, và được xem là mốc khí dương bắt đầu sinh trở lại. Lập Xuân đánh dấu năm mới theo tiết, và một số phép xem tuổi như cung phi, Tam Tai lấy Lập Xuân làm ranh giới đổi năm thay vì lấy Tết Nguyên đán, tùy phái.
Bốn ngày Tứ Ly và Tứ Tuyệt
Ngay trước hai phân, hai chí và bốn tiết Lập là các ngày Tứ Ly và Tứ Tuyệt, được xem là ngày khí giao mùa hỗn loạn, kiêng cưới hỏi và việc trọng đại. Cụ thể, ngày trước Lập Xuân, Lập Hạ, Lập Thu, Lập Đông là Tứ Tuyệt; ngày trước Xuân Phân, Hạ Chí, Thu Phân, Đông Chí là Tứ Ly. Mỗi năm có tám ngày như vậy.
Cách chia tháng tiết và các mốc giao tiết cần tính thiên văn, có sai khác nhỏ giữa các nguồn. Nội dung mang tính tham khảo.
Tra tiết khí theo ngày
Ở trang lịch âm hôm nay, mỗi ngày hiển thị tiết khí đang diễn ra kèm mô tả ngắn về thời tiết. Xem thêm 12 trực là gì và lịch âm và lịch âm dương khác nhau thế nào.
