Cách tính ngày giỗ theo âm lịch: đổi sang dương lịch, giỗ tháng nhuận và ngày 30

Ngày giỗ của người Việt tính theo âm lịch, nên năm nào cũng phải tra lại xem ngày giỗ rơi vào ngày dương nào để con cháu xa nhà thu xếp về. Phần lớn trường hợp chỉ cần đổi một ngày âm sang dương là xong. Nhưng có ba tình huống khiến nhiều gia đình lúng túng: người mất vào tháng nhuận, người mất vào ngày 30, và người mất lúc nửa đêm. Bài này đi qua từng tình huống.

Vì sao ngày giỗ mỗi năm một ngày dương khác

Năm âm lịch thường chỉ dài 354 hoặc 355 ngày, ngắn hơn năm dương khoảng 11 ngày. Cứ hai, ba năm lại có một năm thêm tháng nhuận để kéo lịch âm theo kịp mùa. Kết quả là một ngày âm cố định sẽ trôi sớm dần khoảng 11 ngày mỗi năm trên lịch dương, rồi nhảy lùi lại khoảng 19 ngày sau mỗi năm nhuận.

Lấy ngày giỗ Tổ Hùng Vương, mùng 10 tháng 3 âm lịch, làm ví dụ:

Vì sao lịch âm cần tháng nhuận và tháng nhuận được chèn vào đâu được giải thích trong bài lịch âm hay lịch âm dương.

Bước 1: xác định đúng ngày âm của ngày mất

Ngày giỗ là ngày âm lịch mà người đó mất, gọi là ngày chính kỵ. Nếu gia đình chỉ nhớ ngày dương, hãy đổi ngày dương đó sang âm một lần, ghi lại, và từ đó chỉ dùng ngày âm. Công cụ đổi ngày âm dương tra được mọi ngày từ năm 1900.

Khi đổi, cần để ý hai điều. Thứ nhất, ngày mất có rơi vào tháng nhuận hay không; lịch in thường ghi rõ “tháng 6 nhuận” hoặc “6N”. Thứ hai, giờ mất. Theo lịch can chi, ngày mới bắt đầu từ giờ Tý lúc 23 giờ, nên nhiều gia đình tính người mất sau 23 giờ vào ngày hôm sau. Cũng có nơi giữ nguyên ngày theo đồng hồ. Không có quy định bắt buộc; điều quan trọng là cả nhà thống nhất một ngày và giữ nguyên qua các năm. Chuyện giờ Tý đổi ngày được giải thích trong bài 12 giờ địa chi.

Bước 2: đổi ngày âm sang dương cho năm cần tra

Có ngày âm rồi, chỉ cần đổi ngược sang dương cho năm đang cần. Trên công cụ đổi ngày âm dương, chọn chiều “Âm sang Dương”, nhập ngày tháng âm và năm cần tra. Kết quả kèm luôn thứ trong tuần, để biết ngày giỗ năm nay có rơi vào cuối tuần hay không.

Người mất vào tháng nhuận

Tháng nhuận là tháng lặp lại, mang cùng số với tháng liền trước. Năm 2025 có tháng 6 nhuận: ngày 15 tháng 6 thường là 9/7/2025, còn ngày 15 tháng 6 nhuận là 8/8/2025, cách nhau gần một tháng.

Cách làm phổ biến như sau:

• Người mất vào tháng nhuận: những năm sau, phần lớn không có tháng nhuận trùng số, nên giỗ vào đúng ngày đó của tháng thường. Người mất ngày 15 tháng 6 nhuận năm 2025 sẽ được giỗ vào 15 tháng 6 các năm sau.
• Năm giỗ có tháng nhuận trùng số: phần đông gia đình làm giỗ ở tháng thường, tức tháng đầu tiên mang số đó, chứ không đợi sang tháng nhuận. Ví dụ năm 2028 có tháng 5 nhuận; người mất ngày 20 tháng 5 thì năm 2028 vẫn giỗ vào 20 tháng 5 thường.

Đây là tập quán, không phải luật, và vẫn có gia đình chọn khác. Nếu dòng họ đã có nếp riêng thì cứ theo nếp đó.

Để tiện kế hoạch: các năm gần đây có tháng nhuận là 2023 (nhuận tháng 2), 2025 (nhuận tháng 6), 2028 (nhuận tháng 5) và 2031 (nhuận tháng 3). Năm 2026 và 2027 không có tháng nhuận.

Người mất vào ngày 30

Tháng âm có tháng đủ 30 ngày và tháng thiếu 29 ngày, và một tháng mang cùng số có thể năm này đủ, năm kia thiếu. Người mất ngày 30 mà năm giỗ tháng đó chỉ có 29 ngày thì phần lớn gia đình làm giỗ vào ngày 29, tức ngày cuối cùng của tháng. Nếu bạn nhập ngày 30 cho một tháng thiếu vào công cụ đổi ngày, công cụ sẽ báo tháng đó không có ngày 30 thay vì tự đoán giúp.

Giỗ đầu, giỗ hết và ngày tiên thường

Một vài mốc hay được hỏi, theo cách gọi phổ biến ở miền Bắc:

• Giỗ đầu (tiểu tường) là tròn một năm sau ngày mất, tính theo âm lịch.
• Giỗ hết (đại tường) là tròn hai năm. Sau giỗ hết, những năm sau gọi là giỗ thường, hay cát kỵ.
• Tiên thường là ngày trước ngày chính kỵ, con cháu về sửa soạn, cúng mời tổ tiên. Nhiều nhà làm cỗ vào ngày tiên thường, sáng hôm sau chỉ thắp hương.

Cách tính và tên gọi có khác nhau giữa các vùng miền, nhất là với lễ đoạn tang. Phần này chỉ để tham khảo; nếu cần làm đúng lễ, nên hỏi người trông coi việc họ.

Giỗ có cần xem ngày tốt không

Không. Ngày giỗ là ngày cố định, không chọn, nên các lệ như Tam Nương hay Nguyệt Kỵ không áp cho việc giỗ. Khi cần dời ngày vì công việc, dân gian có câu quen thuộc là giỗ được làm sớm chứ không làm muộn: dời lên trước ngày chính kỵ vài hôm thì được, dời ra sau thì nên tránh.

Khác với giỗ, những việc như cưới hỏi, động thổ, về nhà mới là việc phải chọn ngày. Với những việc đó, công cụ xem ngày tốt lọc sẵn các ngày hợp theo từng việc.

Tra nhanh

Đổi ngày giỗ sang dương lịch cho năm bất kỳ: đổi ngày âm dương. Xem ngày âm của hôm nay và cả tháng: lịch âm.