Chọn ngày làm nhà theo phong tục: xét tuổi gia chủ, chọn tháng, chọn ngày từ động thổ tới nhập trạch

Làm nhà không phải một ngày mà là cả một chuỗi mốc: động thổ, đổ móng, cất nóc, rồi dọn về nhà mới. Mốc nào người xưa cũng xem ngày, nhưng không mốc nào xem riêng rẽ. Trước hết phải biết năm đó gia chủ có được tuổi làm nhà không, rồi mới chọn tháng, chọn ngày, chọn giờ. Bài này đi qua bốn lớp ấy theo đúng thứ tự, chỉ ra động thổ, sửa nhà và nhập trạch khác nhau ở đâu, và nói rõ lớp nào là phong tục, lớp nào là cách công cụ trên xemngaytot tính.

Những mốc nào cần chọn ngày

Một công trình nhà ở thường có bốn mốc gắn với nghi lễ:

• Động thổ: nhát cuốc đầu tiên, báo với thổ thần rằng gia đình bắt đầu đụng đất. Đây là mốc được xem kỹ nhất.
• Đổ móng, khởi công: nhiều nhà gộp vào ngày động thổ; nếu tách ra thì chọn ngày theo cùng lệ.
• Cất nóc, đổ mái: mốc giữa công trình, lệ nhẹ hơn, thường chỉ tránh ngày xấu rõ ràng.
• Nhập trạch: dọn về ở, rước bát hương và bếp lửa vào nhà mới.

Sửa nhà là trường hợp riêng: sửa nhỏ không đụng kết cấu thì chỉ cần tránh ngày xấu, còn sửa lớn có đập phá, đào nền thì xét gần như động thổ. Mối quan hệ giữa ba lễ động thổ, khởi công và nhập trạch được giải thích trên trang xem ngày động thổ.

Lớp 1: năm làm nhà có hợp tuổi gia chủ không

Đây là lớp phải xét đầu tiên, vì nó quyết định cho cả năm: năm đã phạm thì không có tháng nào, ngày nào gỡ được. Người được xét là gia chủ, người đứng tên làm nhà, thường là người trụ cột trong gia đình. Tuổi tính theo tuổi mụ, và năm sinh phải là năm âm lịch.

Việc làm nhà xét bốn hạn năm:

Cách tính chi tiết từng hạn có trong các bài Kim Lâu, Hoang Ốc, Tam Tai, cách tính Hoang Ốc và Tam Tai và năm tuổi. Ở đây chỉ cần thấy một điều: bốn hạn chồng lên nhau nên năm sạch hoàn toàn không nhiều. Với năm Đinh Mùi 2027, trong các năm sinh từ 1973 tới 1998, chỉ ba tuổi sạch cả bốn hạn là 1994, 1988 và 1976; hai tuổi 1997 và 1985 chỉ vướng xung Thái Tuế.

Năm phạm hạn mà không thể chờ, lệ xưa cho mượn tuổi: nhờ một người hợp tuổi đứng ra làm lễ động thổ thay gia chủ. Cách chọn người cho mượn tuổi có trên trang xem ngày động thổ.

Một điểm hay bị bỏ sót: nếu công trình kéo qua Tết, năm nhập trạch là một năm khác với năm động thổ, và tuổi gia chủ phải xét lại cho năm đó. Được tuổi lúc động thổ không có nghĩa là được tuổi lúc dọn về.

Lớp 2: chọn tháng

Khác với cưới hỏi, việc làm nhà không có bảng tháng đại lợi theo tuổi. Lớp tháng gồm ba điều, và chỉ một điều là lệ thật sự trong công cụ.

Kỳ Thổ vượng dụng sự. Mười tám, mười chín ngày cuối mỗi mùa, ngay trước bốn tiết Lập Xuân, Lập Hạ, Lập Thu, Lập Đông, là lúc khí Thổ nắm quyền. Lệ khuyên hoãn việc bổ đất, đào móng trong kỳ này. Năm 2027 có bốn kỳ:

Công cụ tính Thổ vượng là lệ nhẹ: ngày rơi vào kỳ này bị hạ một bậc chứ không bị loại, và chỉ áp cho động thổ, sửa nhà. Nhập trạch không đụng đất nên không xét.

Tháng 7 âm lịch. Nhiều gia đình kiêng làm nhà và dọn nhà trong tháng cô hồn; năm 2027 tháng này rơi từ 02/08 tới 31/08. Đây là tục kiêng dân gian, không có trong sách chọn ngày, nên công cụ không trừ điểm. Lý do và phạm vi của tục này có trong bài tháng 7 âm lịch kiêng gì.

Thời tiết thi công. Chọn được ngày đẹp mà đổ móng giữa mùa bão thì vẫn hỏng việc. Ở miền Bắc, tháng 4 và tháng 10, 11 dương lịch khô ráo, thuận nhất cho phần móng; tháng 7, 8 là cao điểm mưa bão. Mỗi trang tháng của lịch động thổ đều kèm ghi chú thi công riêng của tháng đó.

Tính cả trực, các lệ kỵ và kỳ Thổ vượng ở lớp ngày bên dưới, số ngày đáng chọn mỗi tháng chênh nhau khá nhiều. Đếm ngày ở bậc Tốt và Rất tốt năm 2027, chưa xét tuổi gia chủ:

Động thổ chỉ có 31 ngày đáng chọn cả năm, trung bình chưa tới ba ngày một tháng, vì nó chịu nhiều lệ nhất. Nếu định khởi công vào một tháng cụ thể, nên xem lịch sớm để còn đường lùi.

Lớp 3: chọn ngày

Trong tháng đã chọn, một ngày được xét qua bốn nhóm, theo thứ tự nặng dần tới nhẹ.

Trực của ngày. Mỗi việc có trực hợp và trực kỵ riêng, và đây là chỗ ba việc làm nhà khác nhau rõ nhất:

Trực Bình là ví dụ đáng chú ý: hợp để sửa sang nhưng lại kỵ động thổ. Bình là ngày quân bình, mọi việc ở mức vừa phải, nên giữ ổn định: sửa sang vừa phải thì thuận, còn đào đất dựng mới là khởi sự lớn nên không hợp. Ý nghĩa từng trực có trong bài 12 trực là gì.

Các lệ ngày kỵ. Cả ba việc đều loại thẳng những ngày phạm tám lệ nặng: Tam Nương, Nguyệt Kỵ, Tứ Ly Tứ Tuyệt, Thập Ác Đại Bại, Dương Công Kỵ Nhật, Thọ Tử, Nguyệt Phá, Sát Chủ. Cách nhận ra từng lệ có trong bài 12 lệ ngày kỵ.

Động thổ và sửa nhà xét thêm một lệ nặng riêng của việc đụng đất là Thiên Chuyển, Địa Chuyển: mỗi mùa có hai ngày can chi cố định, như mùa xuân là Ất Mão và Tân Mão, mùa hạ là Bính Ngọ và Mậu Ngọ, mùa thu là Tân Dậu và Quý Dậu, mùa đông là Nhâm Tý và Bính Tý. Năm 2027 có 14 ngày như vậy. Nhập trạch không xét lệ này, vì ca quyết nói về nhà đang làm dở chứ không phải nhà đã xong.

Hoàng đạo và sao. Ngày hoàng đạo được cộng điểm, sao nhị thập bát tú tốt được cộng, sao xấu bị trừ. Hai lớp này nâng hạ bậc của ngày, không tự loại ngày nào.

Tuổi gia chủ với ngày. Nếu nhập năm sinh gia chủ, ngày xung tuổi bị hạ bậc; xung nặng thì chuyển thẳng xuống nên tránh.

Lớp 4: chọn giờ

Ngày đã chọn thì làm lễ vào một giờ hoàng đạo của ngày đó; cách tính giờ hoàng đạo có trong bài ngày hoàng đạo, hắc đạo. Mỗi ngày có sáu khung giờ hoàng đạo, đủ để xếp buổi lễ động thổ vào sáng sớm và nhập trạch vào buổi sáng như nhiều nhà vẫn làm. Nếu giờ hoàng đạo buổi sáng rơi vào giờ xung với tuổi gia chủ thì chọn khung khác.

Sửa nhà và nhập trạch nhẹ hơn động thổ ở đâu

Sửa nhà chịu đủ lệ ngày của động thổ, nhưng có nhiều trực hợp hơn nên cả năm có gần gấp đôi số ngày đáng chọn. Phần xét tuổi thì chỉ nên áp khi sửa lớn, đụng tới kết cấu hoặc nền đất; sơn sửa, thay nội thất thì không cần. Trang xem ngày sửa nhà đi kỹ phần này.

Nhập trạch không xét hai lệ của đất, và nhiều phái xét tuổi nhẹ hơn: phạm hạn thì nhờ người hợp tuổi cầm bát hương vào trước, gia chủ theo sau, thay vì phải lùi cả năm. Trình tự dọn nhà có trên trang xem ngày nhập trạch.

Hiểu đúng về chọn ngày làm nhà

Chọn ngày làm nhà là phong tục, không phải kỹ thuật xây dựng. Không có bằng chứng nào cho thấy nhà khởi công đúng ngày hoàng đạo thì bền hơn. Thứ giữ cho căn nhà vững là thiết kế, vật liệu, tay nghề thợ và việc thi công đúng mùa.

Vì vậy nên xếp các điều kiện thực tế lên trước: giấy phép xây dựng, lịch của nhà thầu, tài chính, thời tiết. Trong khoảng thời gian thực tế cho phép, chọn năm hợp tuổi, tháng thuận và ngày sạch lệ. Làm vậy vừa giữ được nếp nhà, vừa không để một lệ kiêng đẩy cả công trình vào mùa mưa bão.

Bắt đầu chọn ngày

• Xem ngày động thổ: lịch từng tháng, bảng tuổi kiêng làm nhà trong năm, cách mượn tuổi.
• Xem ngày sửa nhà: ngày hợp sửa chữa, cải tạo, kèm cách xét kỳ Thổ vượng.
• Xem ngày nhập trạch: ngày hợp dọn về nhà mới và trình tự nhập trạch.

Nếu cùng lúc còn việc khác cần chọn ngày, như khai trương cửa hàng ở tầng trệt nhà mới, công cụ xem ngày tốt tra được cả mười việc trên cùng một lịch.